Μητροπολίτης Νιγηρίας Αλέξανδρος (†) - ΙΕΡΑΠΟΣΤΟΛΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

 Συμμετέχοντας στο πένθος για την εις Κύριον εκδημία του Μητροπολίτη Νιγηρίας Αλέξανδρου (†), το ιστολόγιό μας δημοσιεύει το κείμενο της ομιλίας του «Ιεραποστολή και Πολιτισμός» από το διεθνές συνέδριο «Εκκλησία και Πολιτισμός» που διοργάνωσε η Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Βόλου από τις 7 έως τις 10 Μαΐου 2009.

Σεβασμιώτατοι, ἀγαπητοί πατέρες, κυρίες καί κύριοι, 

Σᾶς μεταφέρω τόν Ἀναστάσιμο χαιρετισμό τῆς Ἐκκλησίας πού παροικεῖ στή Νιγηρία καί τήν ὁλόθερμη εὐχή της, ἡ ζωή σας νά εἶναι γεμάτη ἀπό ἀναστάσιμες ἐμπειρίες.

Εὐχαριστίες ἐκφράζω πρός τόν ἀδελφό Μητροπολίτη Δημητριάδος γιά τήν πρόσκληση νά συμμετάσχω στό συνέδριο αὐτό καί ἀπό καρδιᾶς τόν συγχαίρω γιά τήν θαυμαστή δουλειά πού ἐπιτελεῖται στό χῶρο αὐτό.

« Ἐγώ Ἰωάννης ὁ ἀδελφός ὑμῶν καί συγκοινωνός ἐν τῇ θλίψει καί βασιλείᾳ καί ὑπομονῇ ἐν Ἰησοῦ Χριστῷ, ἐγενόμην ἐν τῇ νήσῳ τῇ καλουμένῃ Πάτμῳ διά τόν λόγον τοῦ Θεοῦ καί τήν μαρτυρίαν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ἐγενόμην ἐν Πνεύματι ἐν τῇ Κυριακῇ ἡμέρᾳ καί ἤκουσα φωνήν μεγάλην ὡς σάλπιγγος λεγούσης, ὅ βλέπεις γράψον εἰς βιβλίον καί πέμψον ταῖς Ἐκκλησίαις»[1].

Ξεκινῶ μέ αὐτούς τούς στίχους τῆς Ἀποκάλυψης γιατί σ’αὐτούς ἀνιχνεύω τό ξεκίνημα τῆς πορείας μου γιά τή δική μου «Πάτμο», τό χῶρο πού τολμῶ νά πῶ, μέ βεβαιότητα πιά, πώς ὁ Θεός  μοῦ ἀποκαλύφθηκε, ἀφοῦ πρῶτα φρόντισε μέσα ἀπό μιά ἐπώδυνη διαδικασία νά μέ ἀποδομήσει. Νά μοῦ γκρεμίσει κάθε αὐτονόητο, κάθε δεδομένο, καθετί πού θεωροῦσα ἱερό καί πού μέ περισσό θράσος νόμιζα πώς Ἐκεῖνος καί ἡ ἱστορία ἔβαλαν στούς ὤμους μου. Νά μέ ἀποδομήσει καί μέ αὐτά τά κομμάτια, μέ αὐτές τίς πέτρες νά μέ ξαναχτίσει ὅπως Ἐκεῖνος ἤθελε καί ὅπως ἐγώ ποτέ δέν θά φανταζόμουν. Μέ ἔφερε σέ ἐπίγνωση τοῦ τί σημαίνει « τοῖς πᾶσι γέγονα τά πάντα».[2] Ἰουδαῖος μέ τούς Ἰουδαίους, Ἕλληνας μέ τούς Ἕλληνες. Θά ἀποτολμοῦσα νά ἰσχυριστῶ, διακινδυνεύοντας διάφορους χαρακτηρισμούς, ὅτι τώρα πλέον γνωρίζω ὅτι σάν ἐπίσκοπος ἀφρικανικῆς Ἐκκλησίας, πηγή καί νοηματοδότηση τῆς διακονίας μου εἶναι ἡ ἐκκλησιαστική μου ταυτότητα καί ὄχι οἱ διάφορες ἄλλες ταυτότητες πού μοῦ κληροδοτήθηκαν, οἱ ὁποῖες χωρίς νά καταργοῦνται, σχετικοποιοῦνται. Ἡ «κένωση» αὐτή, ὅσο ἐπώδυνα κι ἄν γίνεται, εἶναι καρπός ἐλευθερίας, ἀγαπητικοῦ ἀνοίγματος, ἀπόπειρα μετοχῆς στήν ἄλλη, τήν ὕψιστη κένωση, ἐκείνη πού θέλησε νά φτάσει μέχρις «μορφῆς δούλου»[3], μέχρι Σταυροῦ.

Νά γιατί αὐτοί οἱ στίχοι τῆς Ἀποκάλυψης μέ ἐκφράζουν. Τούς νιώθω σάν νά γράφτηκαν ἀπό μένα ἤ γιά μένα. Μέ σημάδεψαν καί χάραξαν μιά νέα ρότα στήν ἐκκλησιαστική μου πορεία, στήν «ὄντως Ζωή» μου. Ἐκείνη πού ὁδήγησε σέ μιά νέα πατρίδα ἤ καλύτερα στήν πραγματική πατρίδα. Κι ἄν ἀκόμα ὀδυνηρά κανείς κληθεῖ νά βιώσει τό «εἰς τά ἴδια ἦλθε, καί οἱ ἴδιοι αὐτόν οὐ παρέλαβον»[4], γι’ αὐτόν πάντα θά ἰσχύει ὅτι « τοῦ Κυρίου ἡ γῆ καί τό πλήρωμα αὐτῆς, ἡ οἰκουμένη καί πάντες οἱ κατοικοῦντες ἐν αὐτῆ»[5].

Θά ἀποτολμοῦσα νά ἰσχυριστῶ, διακινδυνεύοντας διάφορους χαρακτηρισμούς, ὅτι τώρα πλέον γνωρίζω ὅτι σάν ἐπίσκοπος ἀφρικανικῆς Ἐκκλησίας, πηγή καί νοηματοδότηση τῆς διακονίας μου εἶναι ἡ ἐκκλησιαστική μου ταυτότητα καί ὄχι οἱ διάφορες ἄλλες ταυτότητες πού μοῦ κληροδοτήθηκαν, οἱ ὁποῖες χωρίς νά καταργοῦνται, σχετικοποιοῦνται. Ἡ «κένωση» αὐτή, ὅσο ἐπώδυνα κι ἄν γίνεται, εἶναι καρπός ἐλευθερίας, ἀγαπητικοῦ ἀνοίγματος, ἀπόπειρα μετοχῆς στήν ἄλλη, τήν ὕψιστη κένωση, ἐκείνη πού θέλησε νά φτάσει μέχρις «μορφῆς δούλου», μέχρι Σταυροῦ.

Ἡ φωνή τοῦ Κυρίου, «ὅ βλέπεις γράψον εἰς βιβλίον καί πέμψον ταῖς ἐκκλησίαις» εἶναι πού μέ ὁδήγησε σήμερα ἐδῶ, ὄχι γιά νά καταθέσω κάποια πραγματεία -μέ σωρεία παραπομπῶν καί διεκδίκηση αὐθεντίας- ἀλλά γιά νά σᾶς περπατήσω, νά σᾶς ξεναγήσω στή δική μου Πάτμο. Νά τή γνωρίσετε, νά τήν αἰσθανθεῖτε καί τοῦτο μέ τή βεβαιότητα ὅτι μπορεῖτε νά λιπάνετε τό ἔδαφός της, ἀλλά καί μέ τήν ἐλπίδα ὅτι, ἄν πράγματι τό θέλετε, ἤ τό ἀντέχετε, νά γευθεῖτε τούς καρπούς της. Εἶμαι ἐδῶ σάν συνεπίσκοπος καί συμπρεσβύτερος ναί, σάν συναγωνιστής καί συναγωνιῶν ναί, ἀλλά πάντα καί πρώτιστα σάν Ἀφρικανός. Γι’ αὐτό καί ὁ λόγος μου εἶναι ἀφηγηματικός, αὐτός πού ἐμεῖς χρησιμοποιοῦμε γιά νά ἐκφράσουμε ἀκόμα καί τίς πιό ὑψηλές ἔννοιες.

*****

Ὁ τόπος μου, ἡ Ἀφρική, εἶναι ἕνα κομμάτι τῆς Δημιουργίας. Φτιάχτηκε ἀπό τόν ἴδιο Θεό πού δημιούργησε κι ἐσᾶς. Τό Πνεῦμα Του, ὅπως καί στά μέρη σας, ἔφτιαξε ἀνθρώπους πού μιλοῦν, πού συνομιλοῦν, πού ἐπικοινωνοῦν μέ τούς δικές τους γλῶσσες, τούς δικούς τους κώδικες, διαφορετικούς ἀπό τούς δικούς σας. Ἀνθρώπους πού γελοῦν, πού κλαῖνε, πού ἀγωνιοῦν, πού ἐκφράζουν τά συναισθήματά τους μέ τό λόγο, τήν μουσική, τό χορό, τή ζωγραφική μέ ὅλα αὐτά πού ὀνομάζετε τέχνη. Ἀνθρώπους πού ὀργανώθηκαν ἀπ’ ἀρχῆς σέ ὁμάδες μέ τίς δικές τους νόρμες, μέ τίς δικές τους ἠθικές ἀξίες -καί μέ ἀμέριστο σεβασμό πρός αὐτές- ἀνθρώπους πού δημιούργησαν κοινωνίες. Ἀνθρώπους πού σκέφτονται, πού διαλογίζονται, πού ἔχουν στάση ζωῆς, ἀνθρώπους μέ φιλοσοφία. Ἀνθρώπους πού διαφύλαξαν καί μετέδωσαν τά βιώματα καί τίς κατακτήσεις τῶν προγόνων τους ἀπό στόμα σέ στόμα, ἀπό γενιά σέ γενιά, μέ σεβασμό, συναίσθηση εὐθύνης καί εὐλάβεια. Ἀνθρώπους πού δημιούργησαν παράδοση. Μέ ἄλλα λόγια, ἀνθρώπους πού δημιούργησαν πολιτισμούς. Διαφορετικούς ἀπό τούς δικούς σας, ἀλλά πάντως πολιτισμούς. Ἀνθρώπους πού πίστεψαν βαθιά σέ Θεό Πατέρα, Δημιουργό καί πού ἐξέφρασαν τήν πίστη τους μέ τόν δικό τους τρόπο, μέσα ἀπό τελετές-φορεῖς καί ἐκφραστές τοῦ δικοῦ τους ψυχικοῦ κόσμου, τῶν συναισθημάτων καί τῶν βιωμάτων τους. Ἀνθρώπους δηλαδή πού λάτρεψαν τό θεῖο, πού «λειτούργησαν» τό θεῖο πού «προσέφεραν», πού θυσίασαν, πού ἐξάγνισαν καί ἐξαγνίστηκαν μέσα ἀπό αὐτές. Ἀνθρώπους πού ἐναγώνια ἀναζήτησαν τήν ἀλήθεια τήν ἀπό καταβολῆς κόσμου κεκρυμμένη, ἔχοντες «τήν σεβάσμιον ἔννοιαν φυσικῶς αὐτοῖς ἐνυπάρχουσαν»[6]. Πρόδρομοι καί αὐτοί, τῆς ἀποκάλυψης πού ἔμελλε νά δοθεῖ , «ἔργῳ χριστιανοί»[7], ὅπως ὁ Ἰουστῖνος, ὁ Κλήμης ὁ Ἀλεξανδρεύς καί ὁ Εὐσέβιος Καισαρείας θεώρησαν ὅτι οἱ Ἕλληνες ἔλαβαν «ἐναύσματα τινά τοῦ λόγου τοῦ θείου»[8]. Μέσα σ’ αὐτούς τούς ἀνθρώπους, μέσα σέ ὅλα αὐτά τά ἔργα τους, πνοή Θεοῦ.  Ἡ δόξα Του, οἱ ἄκτιστες ἐνέργειές Του πού ἀγκαλιάζουν κάθε μορφή ζωῆς καί ὕπαρξης καί « ἐν παντί ἔθνει ὀ φοβούμενος αὐτόν καί ἐργαζόμενος δικαιοσύνην δεκτός αὐτῷ ἐστί»[9].

Καί ἦλθε καί γιά ἐμᾶς «τό πλήρωμα τοῦ χρόνου». Ἄνθρωποι δικοί σας, ἀπό τί;ς πατρίδες σας ἔφτασαν στά μέρη μας. Βάναυσα ἀσέλγησαν πάνω στούς ἀνθρώπους μας, στήν ψυχή μας, σ’ ὅλα αὐτά πού μέσα στούς αἰῶνες δημιουργήσαμε καί πού μέ πολύ σεβασμό διαφυλάξαμε. Ἠρθαν γιά νά πάρουν ὅ,τι μποροῦσαν κι ὅπως μποροῦσαν. Μαζί τους εἶχαν καί μισσιονάριους πού μᾶς πρωτο-μίλησαν γιά κάποιον Θεό, ἄγνωστο σέ ἐμᾶς, πού εἶπαν πώς εἶναι ὁ ἀληθινός Θεός καί στόν ὁποῖο μᾶς κάλεσαν νά πιστέψουμε. Ἦρθαν καί μαζί τους ἔφεραν διαφορετικές παραδόσεις, διαφορετικούς τρόπους προσέγγισης.

Ὁ τόπος μου, ἡ Ἀφρική, εἶναι ἕνα κομμάτι τῆς Δημιουργίας. Φτιάχτηκε ἀπό τόν ἴδιο Θεό πού δημιούργησε κι ἐσᾶς. Τό Πνεῦμα Του, ὅπως καί στά μέρη σας, ἔφτιαξε ἀνθρώπους πού μιλοῦν, πού συνομιλοῦν, πού ἐπικοινωνοῦν μέ τούς δικές τους γλῶσσες, τούς δικούς τους κώδικες, διαφορετικούς ἀπό τούς δικούς σας. Ἀνθρώπους πού γελοῦν, πού κλαῖνε, πού ἀγωνιοῦν, πού ἐκφράζουν τά συναισθήματά τους μέ τό λόγο, τήν μουσική, τό χορό, τή ζωγραφική μέ ὅλα αὐτά πού ὀνομάζετε τέχνη […] Μέ ἄλλα λόγια, ἀνθρώπους πού δημιούργησαν πολιτισμούς. Διαφορετικούς ἀπό τούς δικούς σας, ἀλλά πάντως πολιτισμούς. Ἀνθρώπους πού πίστεψαν βαθιά σέ Θεό Πατέρα, Δημιουργό καί πού ἐξέφρασαν τήν πίστη τους μέ τόν δικό τους τρόπο, μέσα ἀπό τελετές-φορεῖς καί ἐκφραστές τοῦ δικοῦ τους ψυχικοῦ κόσμου, τῶν συναισθημάτων καί τῶν βιωμάτων τους. Ἀνθρώπους δηλαδή πού λάτρεψαν τό θεῖο, πού «λειτούργησαν» τό θεῖο πού «προσέφεραν», πού θυσίασαν, πού ἐξάγνισαν καί ἐξαγνίστηκαν μέσα ἀπό αὐτές. Ἀνθρώπους πού ἐναγώνια ἀναζήτησαν τήν ἀλήθεια τήν ἀπό καταβολῆς κόσμου κεκρυμμένη, ἔχοντες «τήν σεβάσμιον ἔννοιαν φυσικῶς αὐτοῖς ἐνυπάρχουσαν»

Τέλος, πολύ καθυστερημένα ἤρθατε κι ἐσεῖς οἱ ὀρθόδοξοι στά μέρη μας φέρνοντας αὐτό πού εἴδατε, αὐτό πού ἀκούσατε καί αὐτό πού τά χέρια σας ψηλάφισαν[10]. Τήν «ὄντως Ἀλήθεια». Ἕνα Θεό σαρκωμένο στό χρόνο καί στό χῶρο. Σέ συγκεκριμμένο χῶρο καί χρόνο, σέ δεδομένο ἱστορικό καί πολιτιστικό πλαίσιο. Καί πιστέψαμε σ’ Αὐτόν, στό Σταυρό Του, στήν Ἀνάστασή Του, στή νίκη Του πάνω στό θάνατο, στή ζωή πού ξεπήδησε μέσα ἀπό τόν Τάφο Του, σάν τά ποτάμια πού ὁρμητικά πηγάζουν ἀπό τά βουνά μας καί πού ξεδιψοῦν καί ἀνακαινίζουν τούς στεγνωμένους ἀπό τόν καυτό ἥλιο τῆς ἐρήμου ἀνθρώπους, ἀλλά καί τήν κτίση ὅλη.

Καί εἴμαστε ὄντως εὐγνώμονες γιά ὅ,τι μᾶς φέρατε, γιά ὅ,τι μᾶς μεταδώσατε. Κι ἄν εἴμαστε σήμερα ἐδῶ μαζί σας, ἡ Ἐκκλησία πού παροικεῖ στή Νιγηρία στό πρόσωπό μου, εἶναι γιατί κάποτε, ἔστω καί καθυστερημένα θυμηθήκατε τήν ξεχασμένη ἐντολή «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τά ἔθνη»[11]. Πῶς νά λησμονήσει κανείς ἐκείνους τούς λίγους, τή μιά χούφτα ἀνθρώπων πού πρῶτοι τόλμησαν μιά ἡρωική «ἔξοδο» καί ἀφέθηκαν στή μεγάλη περιπέτεια τοῦ Θεοῦ, πού ἀνταποκρίθηκαν στήν πρόκλησή Του «ἔξελθε ἐκ τῆς γῆς σου καί ἐκ τῆς συγγενείας σου καί ἐκ τοῦ οἴκου τοῦ πατρός σου καί δεῦρο εἰς τήν γῆν ἥν ἄν σοι δείξω…καί ἐνευλογηθήσονται ἐν σοί πᾶσαι αἱ φυλαί τῆς γῆς»[12]. Καί τώρα πιά μαζί ἕνα σῶμα, Σῶμα Χριστοῦ, κοινωνοί τοῦ «ἑνός ἄρτου καί τοῦ ἑνός ποτηρίου», συμμέτοχοι στή Βασιλεία τοῦ Θεοῦ.

*****

Ἦρθε ὅμως τώρα ἡ σειρά μας νά κηρύξουμε στούς δικούς μας ἀνθρώπους, τούς ἐγγύς ἀλλά καί μακράν τῆς Ἀλήθειας εὑρισκόμενους. Νά φανερώσουμε στό ἐδῶ καί τώρα, στίς συντεταγμένες τοῦ δικοῦ μας πολιτισμοῦ, τήν Ἐκκλησία. Δηλαδή τήν παρατεινόμενη στούς αἰῶνες συνέχεια τῆς ἐνανθρώπησης τοῦ Θεοῦ, τήν πρόσληψη τοῦ κτιστοῦ στόν τρόπο ὕπαρξης τοῦ ἀκτίστου. Ἄν λοιπόν ἡ Ἐκκλησία, ὅπως πιστεύουμε, εἶναι Σῶμα Χριστοῦ ἤ ὁ Χριστός παρατεινόμενος στούς αἰῶνες, τοῦτο σημαίνει ὅτι ὁ Χριστός εἶναι παρών στήν ἱστορία, ἔχει σάρκα «ὁ λόγος σάρξ ἐγένετο καί ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν»[13]. Ὁ ἴδιος θέλει «νάπραγματώνεται τό μυστήριο τῆς σάρκωσής Του πάντα καί παντοῦ»[14]. Ἄν δεχτοῦμε τήν ἀλήθεια αὐτῶν τῶν λόγων, τότε συμπεραίνουμε ἀβίαστα καί ἀναντίρρητα, ὅτι ἡ Ἀλήθεια καί ἡ Ζωή, ὁ Χριστός, ἡ Ἐκκλησία Του, πρέπει νά ἐνδύονται κάθε στιγμή τήν πολιτιστική σάρκα τοῦ κόσμου, τά οὐσιώδη τοῦ κάθε λαοῦ. Ἡ φλόγα τῆς Πεντηκοστῆς, πού καταργεῖ γλωσσικά, ἐθνικά καί πολιτιστικά σύνορα, συνεχίζει νά καίει. Κάθε στιγμή, κάθε λεπτό εἶναι μιά Πεντηκοστή. Εἶναι μιά νέα παρουσία τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, πού δέν ἀνήκει ἀποκλειστικά καί προνομιακά  σ’ ἕνα πολιτισμό, σ’ ἕνα λαό καί στούς ἐκφραστές του.

Τό ὅτι τό Εὐαγγέλιο ἐνδύεται τή σάρκα τοῦ κόσμου σημαίνει ὅτι ὄχι μόνο δέν ἀπορρίπτει κανένα πολιτισμό ἐκ προοιμίου, ἀλλά μπολιάζεται στόν ὑπάρχοντα μέ σκοπό τή μεταμόρφωση, τή χριστοποίηση, τήν ἐκκλησιαστικοποίησή του. Γιατί ὅ,τι δέν προσλαμβάνεται, ὅ,τι δέν θεραπεύεται, δέν σώζεται. Ναί, ὑπάρχουν στοιχεῖα πού δέν  μποροῦν νά κρατηθοῦν, νά ἀντέξουν τό φῶς τοῦ  εὐαγγελίου, γιατί περικλείουν θάνατο καί ἐμεῖς μιλᾶμε γιά Ἀνάσταση, γιά Ζωή. Αὐτά τά στοιχεῖα πρῶτοι ἐμεῖς ἀπορρίπτουμε μέ ὅποιο κόστος αὐτό μπορεῖ νά σημαίνει. 

Ἐσεῖς ζεῖτε ἐν Χριστῷ, ὅπως τουλάχιστον ἰσχυρίζεσθε, γιά κοντά 2000 χρόνια. Χτίσατε ἕνα μεγάλο οἰκοδόμημα. Θεολογήσατε, ὑμνήσατε, λατρέψατε, δημιουργήσατε τέχνη. Στήν πορεία αὐτή καί ἐσεῖς χρησιμοποιήσατε στοιχεῖα τοῦ πολιτισμοῦ σας: κατηγορίες σκέψης καί ἐκφράσεις ἄγνωστες στή βιβλική γλώσσα γιά νά μιλήσετε περί Θεοῦ ( ὁ Λόγος τοῦ Ἰωάννη, τό ὁμοούσιον τῶν Πατέρων), συμβολισμούς καί στοιχεῖα στή λατρεία σας παρμένα ἀπό τή λατρευτική πρακτική τῶν προγόνων σας κ.λπ. Τά πήρατε, τά μεταμορφώσατε, συνθέσατε, δημιουργήσατε, ὄχι πάντα εὔκολα.

Τό ὅτι τό Εὐαγγέλιο ἐνδύεται τή σάρκα τοῦ κόσμου σημαίνει ὅτι ὄχι μόνο δέν ἀπορρίπτει κανένα πολιτισμό ἐκ προοιμίου, ἀλλά μπολιάζεται στόν ὑπάρχοντα μέ σκοπό τή μεταμόρφωση, τή χριστο-ποίηση, τήν ἐκκλησιαστικοποίησή του. Γιατί ὅ,τι δέν προσλαμβάνεται, ὅ,τι δέν θεραπεύεται, δέν σώζεται. Ναί, ὑπάρχουν στοιχεῖα πού δέν  μποροῦν νά κρατηθοῦν, νά ἀντέξουν τό φῶς τοῦ  εὐαγγελίου, γιατί περικλείουν θάνατο καί ἐμεῖς μιλᾶμε γιά Ἀνάσταση, γιά Ζωή. Αὐτά τά στοιχεῖα πρῶτοι ἐμεῖς ἀπορρίπτουμε μέ ὅποιο κόστος αὐτό μπορεῖ νά σημαίνει. 

Σήμερα εἴμαστε μπροστά σέ μιά νέα πραγματικότητα. Ἡ Ἐκκλησία τοῦ Θεοῦ ἔχει ἀνοιχτεῖ στήν οἰκουμένη. Σ’ αὐτήν ἀνήκετε καί ἐσεῖς, ὅπως ὅμως καί ἐμεῖς ἀλλά καί Ἀσιάτες, Ἐσκιμῶοι, Λατινο-αμερικάνοι καί τόσοι ἄλλοι. Εἴμαστε θιασῶτες μιᾶς ἀλλαγῆς, τῆς μετατόπισης τοῦ κέντρου βάρους τοῦ Χριστιανισμοῦ, ἀπό τήν ταχύτατα ἀποχριστιανοποιούμενη Δύση στίς χῶρες πού ἐσεῖς καλεῖτε Τρίτο Κόσμο. Ἕνα κόσμο πού ἔχοντας πρόσφατα βγεῖ ἀπό τή δαιμονική κυριαρχία τῆς ἀποικιοκρατίας, προσπαθεῖ νά ἀνασυνταχθεῖ, νά ξαναβρεῖ -στό βαθμό πού γίνεται- τήν κλεμμένη του ταυτότητα, νά στηριχθεῖ στίς δικές του ἐσωτερικές δυνάμεις γιά νά προχωρήσει.

Τό γεγονός αὐτό, σέ συνδυασμό, στήν περίπτωσή μας, μέ τήν ὀρθή καί χωρίς προκαταλήψεις καί ἐνδοιασμούς ἀνάγνωση τοῦ Εὐαγγελίου, καθιστᾶ ἐπιτακτική τήν ἀνάγκη νέας σάρκωσης τῆς Ἐκκλησίας, ἐπανέκφρασής της μέ τίς κατηγορίες σκέψεις τίς δικές μας.  Ἦρθε νομίζω ἡ ὥρα, νά προχωρήσουμε στή δημιουργία μιᾶς πραγματικά Ἀφρικανικῆς Ἐκκλησίας, χωρίς τοῦτο νά σημαίνει ἀπομάκρυνση ἀπό τή δογματική διδασκαλία τῆς Ἐκκλησίας, ἀπό τήν Ἀλήθεια, ἀπό τό Εὐαγγέλιο. Ἀλλά πού μπορεῖ -καί πρέπει- νά σημάνει τη  μετακίνηση ἀπό τούς εἰσαγόμενους τρόπους ἔκφρασης αὐτῆς τῆς πίστης, τῆς Ἀλήθειας, τοῦ Εὐαγγελίου.  Πολλοί ἀντιδροῦν σ’ αὐτή τή σκέψη, ἄλλοι παραμένουν ἐπιφυλακτικοί καί σκεπτικοί. Θά συμφωνήσω ὅτι τό ἐγχείρημα, κυρίως σέ ἐπίπεδο ἐπανέκφρασης τῆς Θεολογίας, εἶναι ἰδιαίτερα δύσκολο καί ριψοκίνδυνο. Ὅμως δέν μποροῦμε σέ θεωρητικό ἐπίπεδο νά ἀντιλαμβανόμαστε αὐτή τήν ἀνάγκη καί στή συνέχεια νά ἀντιστεκόματε στήν ἀνανεωτική, γεμάτη φρεσκάδα πνοή τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, πού θέλει καί ἀναζητᾶ νέες σαρκώσεις.

*****

Κέντρο τῆς ἐκκλησιαστικῆς μας ζωῆς εἶναι ἡ λατρεία μας. Πάρα πολλά θά μποροῦσα νά σᾶς πῶ στό σημεῖο αὐτό, ὅμως ὁ χρόνος δέν μοῦ τό ἐπιτρέπει. Ἁπλά δύο σκέψεις νά ἐκφράσω ἐπιθυμῶ.

Ὁ τρόπος τῆς λατρείας μας, ὅ,τι ἐμεῖς σήμερα χρησιμοποιοῦμε εἶναι ἐνδύματα τῆς δικῆς σας πολιτιστικῆς γκαρνταρόμπας. Ὅλα δικά σας: ἀρχιτεκτονική, ζωγραφική, ὑμνογραφία, μουσική, ἄμφια, ἀκολουθίες, εὐχές, συμβολισμοί, στάσεις, τά πάντα δικά σας. Γιά ποιά σάρκωση μποροῦμε λοιπόν νά μιλᾶμε ἐμεῖς οἱ ὀρθόδοξοι τῆς Ἀφρικῆς σήμερα;

Εἴμαστε θιασῶτες μιᾶς ἀλλαγῆς, τῆς μετατόπισης τοῦ κέντρου βάρους τοῦ Χριστιανισμοῦ, ἀπό τήν ταχύτατα ἀποχριστιανοποιούμενη Δύση στίς χῶρες πού ἐσεῖς καλεῖτε Τρίτο Κόσμο. Ἕνα κόσμο πού ἔχοντας πρόσφατα βγεῖ ἀπό τή δαιμονική κυριαρχία τῆς ἀποικιοκρατίας, προσπαθεῖ νά ἀνασυνταχθεῖ, νά ξαναβρεῖ -στό βαθμό πού γίνεται- τήν κλεμμένη του ταυτότητα, νά στηριχθεῖ στίς δικές του ἐσωτερικές δυνάμεις γιά νά προχωρήσει. Τό γεγονός αὐτό, σέ συνδυασμό, στήν περίπτωσή μας, μέ τήν ὀρθή καί χωρίς προκαταλήψεις καί ἐνδοιασμούς ἀνάγνωση τοῦ Εὐαγγελίου, καθιστᾶ ἐπιτακτική τήν ἀνάγκη νέας σάρκωσης τῆς Ἐκκλησίας, ἐπανέκφρασής της μέ τίς κατηγορίες σκέψεις τίς δικές μας. 

Ποιά ἀπό τά στοιχεῖα τοῦ ἤ τῶν ἐπιμέρους πολιτισμῶν μας χρησιμοποιοῦνται σάν ἔνδυμα τῆς δικῆς μας Ἐκκλησίας;

Γιατί ἡ ἀφρικανική Ἐκκλησία δέν μπορεῖ νά ἔχει τόν δικό της λειτουργικό τύπο, ἔκφραση τῆς δικιᾶς της ψυχῆς; Δέν εἶχε στό παρελθόν ἤ μήπως εἶναι κάτι τό αἱρετικό ἡ δημιουργία νέων λειτουργικῶν τύπων;

Γιατί θά πρέπει ἐσαεί νά χρησιμοποιεῖται ἡ, ὄντως θαυμάσια, ὑμνογραφία πού παράχθηκε στούς προηγούμενους αἰῶνες, ἀλλά τόσο ἀπομακρυσμένη ἀπό τήν ψυχή μας, τήν καρδιά μας;

Γιατί ἡ βυζαντινή ἤ ρώσικη μουσική πρέπει νά εἶναι ἡ μουσική τῶν συνάξεών μας; Μᾶς ἐκφράζει; Μιλάει στήν καρδιά μας ἤ ἡ ψυχή μας μπορεῖ νά ἐκφραστεῖ μέσα ἀπό αὐτή;

Γιατί νά εἰσάγουμε κρασί γιά τή Θεία Εὐχαριστία ἀπό τήν Ἑλλάδα, ὡς τό πρέπον; Καί ποῦ εἶναι ἡ προσφορά τῶν δώρων μας, τῶν δικῶν μας δώρων, αὐτῶν πού τά δικά μας χέρια κόπιασαν καί ἔφτιαξαν γιά νά ἀντιπροσφέρουν στόν Δημιουργό τους; Καί τί θά γίνει ἐάν ἐμεῖς δέν παράγουμε κρασί καί παράγουμε ἄλλα προιόντα;

Γιατί στίς ἐξόδιες καί τίς ἐπιμνημόσυνες ἀκολουθίες μας, δέν μποροῦμε νά πάρουμε στοιχεῖα ἀπό τήν παραδοσιακή μας σχέση τιμῆς τῶν νεκρῶν, τῶν προγόνων μας; Ἡ σπονδή στούς τάφους τῶν νεκρῶν καί σέ μνήμη τους θεωρεῖται ἀπό ἐσᾶς εἰδωλολατρική συνήθεια. Ἡ παράταξη ἀγημάτων καί οἱ τελετές σας μπροστά σέ μία πλάκα, σέ ἕνα ἄγαλμα, στόν ἄγνωστο στρατιώτη, δέν εἶναι μιά ἄλλη σπονδή;

Γιατί ἡ εὐλογία τοῦ Γάμου, νά ἀγνοεῖ στοιχεῖα τοῦ δικοῦ μας παραδοσιακοῦ ἀφρικανικοῦ γάμου; Δέν θά μποροῦσε ὁ παραδοσιακός γάμος νά μετεξελιχθεῖ σέ ἀκολουθία ἐκκλησιαστική; Τό κοινό ποτήριο, ἡ μετάληψη ἀπό κρασί, ἀπό φοινικόκρασο εἶναι τό ἀποκορύφωμά του, ἡ ἐπίκληση τῆς παρουσίας τοῦ Θεοῦ (τοῦ θείου) στή ζωή τοῦ ζευγαριοῦ εἶναι ἀναφαίρετο στοιχεῖο του. Ἄς σταματήσω ὅμως  ἐδῶ.

Τελειώνοντας, καθώς βλέπω τά πρόσωπά σας, ἐπιτρέψτε μου νά κάνω ἕνα προσωπικό σχόλιο. Εἶστε ἄνθρωποι χαρισματικοί. Ὁ Θεός σᾶς προίκισε μέ γρήγορο νοῦ, σώφρονα λογισμό, λόγο ζωντανό, μέ ἔμπνευση, μέ δημιουργικότητα, μέ πίστη βαθιά, μέ ἀγάπη γιά Ἐκεῖνον καί τήν Ἐκκλησία Του, μέ ταπείνωση καί ἁπλότητα. Δῶστε μας τά τάλαντά σας. « Διαβάντες εἰς τήν οἰκουμένην βοηθήσατε ἡμῖν». Αὐτό πού εἶστε, αὐτό πού κάνετε, αὐτό πού λέτε καί γράφετε, συνειδητοποιεῖστε ὅτι δέν εἶναι δικό σας ἐπίτευγμα, δική σας κατάκτηση. Εἶναι ἔργο τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Μήν φοβᾶστε νά τό ἀναγνωρίσετε. Ἀνοιχτῆτε στίς προσκλήσεις καί προκλήσεις τοῦ Θεοῦ καί τῆς ἱστορίας. Ἀφουγκραστεῖτε «τί τό Πνεῦμα λαλεῖ ταῖς Ἐκκλησίαις» σήμερα, ἐδῶ καί τώρα!

Δέν θά διστάσω νά πῶ ὅτι πλέον ἀσφυκτιοῦμε κάτω ἀπό τήν πίεση αὐτῆς τῆς εἰσαγόμενης παράδοσης. Μιᾶς παράδοσης πού εἶναι σεβαστή κατά πάντα καί πού πρέπει βαθιά νά μελετηθεῖ ἀπό ἐμᾶς, καθώς θά προχωροῦμε στή δικιά μας σύνθεση. Γιατί ἐμεῖς θά προχωρήσουμε παρά πέρα. Γιατί δέν θά ἀφήσουμε, ὅπως ἤδη εἶπα, τή φλόγα τῆς Πεντηκοστῆς νά σβήσει, ἀλλά θά διακινδυνεύσουμε ἀκόμα καί νά «καοῦμε» ἀρκεῖ μέσα ἀπό τίς δικές μας στάχτες νά γεννηθεῖ μιά πραγματικά Ἀφρικανική Ἐκκλησία. Καί πρέπει νά τό κάνουμε γιά νά μπορέσουμε, τήν κρίσιμη ὥρα, μπροστά στό Θρόνο τοῦ Θεοῦ στή νέα Ἱερουσαλήμ τῶν ἐσχάτων καί ἐμεῖς, μαζί μέ ὅλα τά ἔθνη, νά προσκομίσουμε τά δικά μας πλούτη, κατά τό λόγο τῆς Ἀποκάλυψης [15].

*****

Τελειώνοντας, καθώς βλέπω τά πρόσωπά σας, ἐπιτρέψτε μου νά κάνω ἕνα προσωπικό σχόλιο. Εἶστε ἄνθρωποι χαρισματικοί. Ὁ Θεός σᾶς προίκισε μέ γρήγορο νοῦ, σώφρονα λογισμό, λόγο ζωντανό, μέ ἔμπνευση, μέ δημιουργικότητα, μέ πίστη βαθιά, μέ ἀγάπη γιά Ἐκεῖνον καί τήν Ἐκκλησία Του, μέ ταπείνωση καί ἁπλότητα. Δῶστε μας τά τάλαντά σας. « Διαβάντες εἰς τήν οἰκουμένην βοηθήσατε ἡμῖν». Αὐτό πού εἶστε, αὐτό πού κάνετε, αὐτό πού λέτε καί γράφετε, συνειδητοποιεῖστε ὅτι δέν εἶναι δικό σας ἐπίτευγμα, δική σας κατάκτηση. Εἶναι ἔργο τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Μήν φοβᾶστε νά τό ἀναγνωρίσετε. Ἀνοιχτῆτε στίς προσκλήσεις καί προκλήσεις τοῦ Θεοῦ καί τῆς ἱστορίας. Ἀφουγκραστεῖτε «τί τό Πνεῦμα λαλεῖ ταῖς Ἐκκλησίαις» σήμερα, ἐδῶ καί τώρα!

Ὁ λόγος σας νά ἐκφράσει τίς ἀγωνίες τῶν νέων Ἐκκλησιῶν. Ἡ πέννα σας νά καταγράψει τούς προβληματισμούς μας. Τά βήματά σας νά χαράξουν τούς νέους δρόμους τῆς θεολογίας τοῦ αὔριο. Ἴσως νά κατηγορηθεῖτε, ἴσως νά κατηγορηθοῦμε, γιά νεωτερισμό.  Μή λησμονεῖτε τό λόγο Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου: «νεωτεριστές ἀποκαλοῦν οἱ θρασεῖς τούς συνετούς»[16].

---

[1] Ἀποκ.1, 9-12

[2] Κορ.Α, 9,22

[3] Φιλιπ. 2,7

[4] Ἰωάννης 1,11

[5] Ψαλμ 23,1

[6] Εὐσέβιος Καισαρείας, Εὐαγγελική Προπαιδεία, Β,8,13, ΒΕΠΕΣ, 25, σελ.207

[7] Τοῦ αὐτοῦ, Ἐκκλησιαστική Ἱστορία, Α,4,6,  ΒΕΠΕΣ, 59, σελ.227

[8] Κλήμης Ἀλεξανδρεύς, Στρωματεῖς, 6,7, ΡG 9,281

[9] Πράξεις 10: 35

[10] Ἰωάννου Α΄ Ἐπιστολή 1:1

[11] Ματθαῖος 28:19

[12] Γένεσις 12:1-4

[13] Ἰωάννης 1:14

[14] Μάξιμος Ὁμολογητής, Περί διαφόρων ἀποριῶν, ΡG 91 1084 C-D

[15] Ἀποκάλυψη 21: 24-26

[16] Γρηγόριος Νανζιανζηνός, Ἔπη περί τόν ἐαυτοῦ βίον, ΡG 37, 1152

---

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Βουλγαράκης Ἠλίας, Ἱεραποστολή Μεθόριος Χριστιανισμοῦ καί Ἑλληνισμοῦ, Μαίστρος, Ἀθήνα, 2007
2. Βουλγαράκης Ἠλίας, Ἱεραποστολή, Δρόμοι καί Δομές, Ἁρμός, Ἀθήνα, 1989
3. Γιαννουλᾶτος Ἀναστάσιος, Ἀρχιεπίσκοπος Τιράνων καί πάσης Ἀλβανίας, Ἱεραποστολή στά ἴχνη τοῦ Χριστοῦ, Ἀποστολική Διακονία, Ἀθήνα, 2007
4. Γιαννουλᾶτος Ἀναστάσιος, Ἀρχιεπίσκοπος Τιράνων καί πάσης Ἀλβανίας, Ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς, Ἀποστολική Διακονία, Ἀθήνα, 2009
5. Γιανουλᾶτος Ἀναστάσιος, Ἀρχιεπίσκοπος Τιράνων καί πάσης Ἀλβανίας, Παγκοσμιότητα καί Ὀρθοδοξία,Ἀκρίτας, Ἀθήνα, 2000
6. Παπαθανασίου Θανάσης, Ἡ Ἐκκλησία γίνεται ὅταν ἀνοίγεται, Ἐν πλῷ, Ἀθήνα 2008.
7. Παπαθανασίου Θανάσης, Ἱεραποστολή μέ τόν τρόπο τοῦ Χριστοῦ, Πάντα τά Ἔθνη, τεῦχος 93, Ἀθήνα, 2005.
8. Παπαθανασίου Θανάσης, Συμφιλίωση: ἡ μείζων σύγκρουση τήν ἐποχή τῆς μετανεωτερικότητας. Ὀρθόδοξη συμβολή σέ ἕναν ἱεραποστολικό διάλογο, ΠΣΕ, Ἀθήνα 2005.
9. Παπαθανασίου Θανάσης, Μόνο μέ ψωμί;Μόνο μέ κρασί; Σύναξη τεῦχος 105, Ἀθήνα, 2008
10. Παπαθανασίου Θανάσης,Ἱεραποστολή καί φύση τῆς Ἐκκλησίας ,Σύναξη, τεῦχος 78, Ἀθήνα, 2001
11. Πατρῶνος Γεώργιος, Τό βαθύτερο νόημα τῆς Ἱεραποστολῆς, στό Ἐκκλησία καί Κόσμος τοῦ ἰδίου, Ἀποστολική Διακονία, Ἀθήνα 2002
12. Πατρῶνος Γεώργιος, Ἱεραποστολή καί Λειτουργική Ἐσχατολογία,στό Ἐκκλησία καί Κόσμος τοῦ ἰδίου, Ἀποστολική Διακονία, Ἀθήνα 2002
13.  Duraisingh Christopher, Christian Mission in a Pluralistic World, στόν συλλογικό τόμο The Orthodox Churches in a Pluralistic World-An Ecumenical Conversation, ed. Emm. Klapsis, published by WCC/HC, 2004
14.  Hearne Brian, Christology is basic to Inculturation, στόν συλλογικό τόμο Inculturation of Christianity in Africa, AMECEA, Gaba publications, Kenya, 1978
15.  Hillman Eugene, Missionary approach to African Cultures, στόν συλλογικό τόμο Inculturation of Christianity in Africa, AMECEA, Gaba Publications, Kenya, 1978
16. Klapsis Emmanuel, Gospel and Cultures, στόν τόμο Orthodoxy in Conversation, published by WCC/HC , 2000
17.  Meyendorf John Rev, Christ as Word Gospel and Culture, International Review of Mission, No 294, 1985
18. Okure Teresa, Inculturation, Biblical/Theological bases, στόν συλλογικό τόμο Inculturation of Christianity in Africa, AMECEA, Gaba Publications, Kenya, 1978
19.  Papathansiou Thanasis, A consequence or, perhaps, a presupposition of catholicity?, στό βιβλίο τοῦ συγγραφέα Future, the background of History; Essays on Church Mission in an age of Globalization, Alexander Press, Montreal, Canada, 2005
20.  Sapong Peter,  Emphasis on Africanizing Christians, στόν συλλογικό τόμο Inculturation of Christianity in Africa, AMECEA, Gaba Publications, Kenya, 1978

---

Ο Μητροπολίτης Νιγηρίας, Αλέξανδρος Γιαννίρης (1960-2023) υπήρξε πτυχιούχος της Γεωπονικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών (1983) και της Θεολογικής Σχολής του ΑΠΘ (1994), ενώ χειροτονήθηκε διάκονος και εν συνεχεία πρεσβύτερος του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας το 1988. Υπηρέτησε για σειρά ετών στην Μητρόπολη Ιωαννουπόλεως και Πρετορίας και, το 1997, διορίστηκε Διευθυντής του Ιδιαιτέρου Πατριαρχικού Γραφείου. Την ίδια χρονιά εξελέγη και χειροτονήθηκε Επίσκοπος και εν συνεχεία Μητροπολίτης Νιγηρίας, με την οποία Νιγηρία ανέπτυξε έναν έντονο δεσμό, αντιμετωπίζοντας την όχι μόνο ως τόπο της διακονίας του αλλά και ως πατρίδα του.

Η φωτογραφία προέρχεται από την προσωπική σελίδα του κυρού Αλέξανδρου στο Φέισμπουκ.

https://www.polymerwsvolos.org/2023/07/05/ierapostoli-kai-politismos/

Γιορτή της Μητέρας

 

Δεν υπάρχουν λέξεις άγιες ούτε και καταραμένες. Εμείς τους δίνουμε νόημα και υπόσταση. Όταν εξυμνείται η έννοια της Μάνας, για ποια Μάνα μιλούμε; Αν πίσω από την ιδιότητα δεν φανερωθεί ένα συγκεκριμένο πρόσωπο που τελειοποίησε αυτή την ιδιότητα, η ιδιότητα μένει  μετέωρη σαν ένα κομμάτι πανί που αν δεν στερεωθεί σε μια συγκεκριμένη βάρκα δεν θα μας πάει πουθενά.

Η εμπειρία αιώνων της ανθρωπότητας απέδειξε πως η Μάνα δεν είναι ένα «κατά φύση» τέλειο πλάσμα. «Κατά φύση» αναμφισβήτητα κυοφορεί τη νέα ζωή, πράγμα κι αυτό ανέφικτο χωρίς τη συνδρομή του άντρα -μέχρι πρότινος τουλάχιστον. Το κατά φύσιν όμως δεν αρκεί για να σου χαρίσει την πληρότητα της τελείωσης ή την εξιδανίκευση της ιδιότητάς σου. 

Υπήρξαν και υπάρχουν μανάδες που δεν θέλουν τα παιδιά τους. Μανάδες που αρνούνται τις επιλογές των παιδιών τους -άρα και τα ίδια. Μανάδες που τα ευνουχίζουν με την υπερπροστασία τους, που τα χειραγωγούν, τα εκδικούνται, τα παρατούν ή τα πουλούν, τα κακοποιούν ή συναινούν στην κακοποίησή τους…

Δεν είναι μανάδες αυτές; Βεβαίως και είναι. Είναι από τη στιγμή που κυοφόρησαν στα σπλάχνα τους το παιδί τους, και κυρίως από τη στιγμή που το γέννησαν παίζοντας τη ζωή τους κορώνα γράμματα σε μια ανοιχτή παρτίδα με τον Χάρο. Και μόνο γι’ αυτά οποιαδήποτε μάνα είναι άξια σεβασμού. Αλλά μανάδες σαν τις παραπάνω δικαιολόγησαν τις εγκληματικές αστοχίες τους, ενίοτε στο όνομα αυτής της μητρικής αγάπης…

 

Αγάπη. Μια άλλη λέξη που άγεται και φέρεται σαν θέσφατο, σαν φυσική και αδιαπραγμάτευτη κατάσταση.  Αν όμως η αγάπη ήταν πράγματι τέτοια, τότε θα ζούσαμε σε έναν ιδανικό κόσμο δίχως εγκλήματα, πολέμους, ψυχολογικά προβλήματα και αδιέξοδα.

 

Άρα, αναζητούμε ένα πρότυπο και για τη Μάνα και για την Αγάπη. Ένα πρόσωπο που αξίζει την εξύμνηση όλων μας επειδή ταυτίστηκε επιτυχώς με την ιδιότητά του και αξίζει και να το μιμηθούμε. Το μοναδικό αυτό πρόσωπο στην ιστορία του κόσμου είναι της Παναγίας. Η Παναγία έγινε η Μάνα του κόσμου επειδή δεν αρκέστηκε στην κατά φύση γέννα ενός Γιου (κι ας ήταν Θεός κι ας μην υπήρξε στην περίπτωσή της μια κατά φύση σύλληψη). Με σύγχρονους όρους, η Παναγία υπήρξε μια «παρένθετη μητέρα». Φιλοξένησε στη μήτρα της ένα πλάσμα χωρίς να συνευρεθεί πρώτα με τον πατέρα του. Αυτή η Μάνα συμβάίνει να είναι το πιο σιωπηλό πρόσωπο των Ευαγγελίων. Μοιάζει σχεδόν με ίσκιο. Και ίσως ίσως μόνον ένας τέτοιος αγαπητικός ίσκιος να μπορεί εν τέλει να αναθρέψει ένα τέλειο παιδί. Αυτό μας δίδαξε το ταπεινό, μικρό, φτωχό κορίτσι της Γεννησαρέτ. 

Είναι η γυναίκα που συλλαμβάνει δίχως τη συνέργεια ανδρός, αλλά με τη συνέργεια του Αγίου Πνεύματος. Έτσι φτάνει να κυοφορήσει τον Υιό και Λόγο του Θεού, να τον γεννήσει, να τον αναθρέψει, να τον ξεχάσει -ως άνθρωπος κι αυτή, επιστρέφοντας από τα Ιεροσόλυμα. Στον γάμο της Κανά σφάλλει. Τον συμβουλεύει, παρόλο που αυτός έχει γίνει άντρας σωστός, για να εισπράξει την απάντηση ενός σωστού άντρα που τη βάζει στη θέση της. Τον βλέπει να σταυρώνεται αδίκως, τον υπακούει όταν την παραδίδει «προς υιοθεσία» στον ανιψιό της Ιωάννη, ρομφαία τη διαπερνά όταν ο γιος της πεθαίνει μόλις στα τριάντα τρία του χρόνια και τρεις μέρες μετά τον βλέπει να ανασταίνεται. Τέλος, ο γιος της την παίρνει στην αγκαλιά του όταν η ίδια έχει παραδώσει το πνεύμα της.  

 

Μάνα, δεν είσαι επειδή γέννησες ένα παιδί. Μάνα μαθαίνεις να γίνεσαι όσο ασκείσαι ακούραστα και σιωπηλά στον κακοτράχαλο δρόμο της ζωής μέχρι να φτάσεις στην ανιδιοτελή αγάπη δαμάζοντας τον χαρακτήρα σου, τα τραύματά σου, τα πάθη σου, ακόμη και τα όνειρά σου.

 

Ποια γυναίκα θα μπορούσε να καυχηθεί πως είναι τέλεια μάνα; Νομίζω καμιά. Και γι’ αυτό η «Γιορτή της Μητέρας» δεν μπορεί να είναι μια γιορτή μιας απρόσωπης θαυμαστής ιδιότητας. Είναι μια διπλή υπαρξιακή γιορτή: ευγνωμοσύνης και συγχώρεσης. Ευγνωμοσύνης για όλα όσα κατάφερε η μάνα του καθενός μας αλλά και συγχώρεσης για όσα δεν κατάφερε. Μόνο έτσι μπορούμε να ελπίζουμε πως θα μας συγχωρήσουν μια μέρα και τα δικά μας παιδιά. Μακάρι πριν κλείσουμε τα μάτια να έχουμε γίνει έστω και ένα ίχνος αγαπητικού ίσκιου των παιδιών μας, ευχόμενες ό,τι δεν μπορέσαμε να κάνουμε ή σε ό,τι αστοχήσαμε να το διορθώνει πάντοτε η Μάνα του κόσμου…. 

 

 

Βρεφοκρατούσα, από το Falnama (Book of Divination), Mughal Ινδία, 1580 μ.Χ. από τη σελίδα του Nektarios Tsilis

Του Σαραντάρη και άλλων πουλιών...

Κάθε θάνατος πονάει... μα κάποιοι θάνατοι πονούν λίγο παραπάνω...

Και σήμερα τιμούμε τους ανθρώπους που θυσιάστηκαν για μια πατρίδα ελεύθερη, για μένα και για σένα που οι λέξεις "θυσία" και "πατρίδα" είναι ακατανόητες στην εποχή της εαυτοκρατίας... Αύριο, ποιος ξέρει, όταν θα 'χουν ξεθωριάσει ολότελα οι κόπιες των ντοκυμαντέρ και οι φωτογραφίες του '40 και θα μένουν λαμπερές οι δικές μας σέλφι από τις παρελάσεις, να βρεθούν κάποιοι να πουν ανόητους αυτούς που έδωσαν τη ζωή τους πάνω στα χιονισμένα βουνά κυνηγώντας ένα όνειρο που ζύμωσαν από το αίμα τους και τη σάρκα τους...

Μπαίνω στη βιβλιοθήκη να δανειστώ ένα βιβλίο, ζητώ να ανοίξω νέα καρτέλα, με ρωτά η βιβλιοθηκονόμος: για να σας ανοίξω καρτέλα θα πρέπει να σας ρωτήσω πώς αυτοπροσδιορίζεστε, άρσεν ή θηλυ; Ορίστε; ρωτώ έκπληκτη. Μου επαναλαμβάνει την ερώτηση. Μακρυγιάνης, απαντώ. Ορίστε, με ρωτά αυτή τη φορά έκπληκτη εκείνη. Α, ρε, Μακρυγιάννη, να 'ξέρες γιατί το τζάκισες το χέρι σου... λέω και φεύγω δίχως να ανοίξω καινούργια καρτέλα και δίχως να δανειστώ κανένα βιβλίο που προϋποθέτει έναν αυτοπροσδιορισμό που ουδόλως με αυτοπροσδιορίζει...

Αιωνία η μνήμη του πουλιών που πέταξαν για άλλους ουρανούς...

Β.Ν

........................

"Εγώ που οδοιπόρησα με τους ποιμένες της Πρεμετής" ....

--------------------------------------------------------------------

Ένα "άσμα" αντι-ηρωικό και πένθιμο για τον νεαρό σπουδαίο ποιητή και φιλόσοφο, που πολέμησε στην Αλβανία.

---------------------------------------

ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΑΡΑΝΤΑΡΗΣ (1908-1941)

--------------------------------------

Σημαντικός ποιητής, της γενιάς του ’30, με ένα μέλλον που διαγραφόταν λαμπρό. Πολέμησε στην πρώτη γραμμή του Αλβανικού μετώπου, αρρώστησε από τύφο και πέθανε ύστερα από την επιστροφή του στην Αθήνα, το 1941.

Γράφει για εκείνον ο Ελύτης στα "Ανοιχτά Χαρτιά":

Θέλω αυτή τη στιγμή απροκάλυπτα να καταγγείλω το επιστρατευτικό σύστημα που επικρατούσε την εποχή εκείνη και που, δεν ξέρω πώς, κατάφερε να κρατήσει όλα τα χοντρόπετσα θηρία των αθηναϊκών ζαχαροπλαστείων στα Γραφεία και στις Επιμελητείες και να ξαποστείλει στην πρώτη γραμμή το πιο αγνό και ανυπεράσπιστο πλάσμα. Έναν εύθραυστο διανοούμενο που μόλις στεκότανε στα πόδια του, που όμως είχε προφτάσει να κάνει τις πιο πρωτότυπες και γεμάτες από αγάπη σκέψεις για την Ελλάδα και το μέλλον της. Ήταν σχεδόν μια δολοφονία. Διπλωματούχος ιταλικού πανεπιστημίου - ο μόνος ίσως σε ολόκληρο το στράτευμα-, θα μπορούσε να ΄ναι περιζήτητος σε οποιαδήποτε από τις Υπηρεσίες που είχαν αναλάβει την αντικατασκοπεία, ή την ανάκριση των αιχμαλώτων. Αλλά όχι. Έπρεπε να φορτωθεί το γυλιό και τον οπλισμό των τριάντα οκάδων, για να χαθεί παραπατώντας μες στα χιονισμένα φαράγγια ένας ακόμη ποιητής, ένας ακόμη αθώος στο δρόμο του μαρτυρίου".

Και συνεχίζει:

"Φαίνεται ότι πέρασε φρικτές ώρες. Τα χοντρά μυωπικά του γυαλιά, που χωρίς αυτά δεν μπορούσε να κάνει βήμα, τά 'χασε μέσα στην παραζάλη. Φώναζε «βοήθεια» στους άλλους φαντάρους , αυτός ο Χριστιανός φώναζε «αδέλφια» και τ' "αδέλφια" τον κοροϊδεύανε, τα πιο αδίστακτα βαλθήκανε κιόλας να του κλέβουνε κουβέρτες, μάλλινα, οτιδήποτε χρήσιμο μπορούσε ο δόλιος να κουβαλεί. Απόμεινε σαν το κατατρεγμένο πουλί μέσα στην παγωνιά. Χωρίς να βαρυγκομήσει. Χωρίς να ξεστομίσει έναν πικρό λόγο. Περήφανος, μ' ένα σώμα ελάχιστο και μια μεγάλη ψυχή, που τον κράτησε όσο που να τραγουδήσει ακόμη λίγο: «Εγώ που οδοιπόρησα με τους ποιμένες της Πρεμετής».

ΠΑΛΙ Ο ΟΥΡΑΝΟΣ…, Γ. Σαραντάρης

Πάλι ο ουρανός ανοίγει εδώ την Πύλη

Πάλι σηκώνει τη σημαία

Εμείς μπαίνουμε χωρίς φόβο

Τα μάτια τα πουλιά μαζί μας μπαίνουν

Αστράφτει η πολιτεία αστράφτει ο νους μας

Η φαντασία τους κήπους πλημμυράει

Είναι παιδιά που στέκονται στις βρύσες

Κορυδαλλοί στους όρθρους ακουμπάνε

Στις λεμονιές άγγελοι χορτάτοι

Είναι αηδόνια που παντού ξυπνάνε

Φλογέρες παίζουν έντομα βουίζουν

Είναι τραγούδια η στάχτη των νεκρών

Και οι νεκροί κάπου αναγεννιούνται πάλι

Ολούθε μάς μαζεύει ο Θεὸς

Έχουμε χέρια καθαρὰ και πάμε.

Δημοσιεύτηκε από τον Γιάννη Παπαδάτο

https://www.facebook.com/profile.php?id=100082296993190

Να ζει κανείς ή να δείχνει πως ζει;

Κάποτε, χρόνια πριν, βρέθηκα στο μουσείο Πικάσο του Παρισιού παρέα μ' έναν ηλικιωμένο φίλο φωτογράφο να δω μια έκθεση με προσχέδια του ζωγράφου. Μπαίνοντας στον χώρο της έκθεσης έβγαλα σχεδόν αυτόματα τη φωτογραφική μου μηχανή να φωτογραφίσω κάποια έργα. Ο έμπειρος και σοφός φίλος, μου έπιασε τότε το χέρι και μου είπε αυστηρά: 

πρώτα θα τα δεις όλα κι αφού τα ζήσεις θα αποφασίσεις τι θέλεις να φωτογραφίσεις. Τον υπάκουσα θέλοντας και μη και στο τέλος νομίζω πως δεν φωτογράφισα τίποτα. Όχι επειδή δεν τα έζησα αλλά αντιθέτως, επειδή είχαν όλα καταχωρηθεί στη φωτοθήκη της καρδιάς μου...

Μετά από τόσα χρόνια και την τεχνολογική επανάσταση που σφράγισε την εποχή μας και μας οδηγεί εκεί που θέλει -άραγε πού- πριν προλάβουμε να την κατανοήσουμε, να αναρωτηθούμε, να σκεφτούμε και να αποφασίσουμε πώς θέλουμε να τη χρησιμοποιήσουμε εμείς οι ίδιοι για το καλό μας, βρεθήκαμε να μοιραζόμαστε με μυριάδες άγνωστους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αναρίθμητες εικόνες και βίντεο σαν φτηνά κηδειόχαρτα της ζωής που δε ζούμε.

Για να υπάρξει ένα γεγονός της ζωής μας θεωρούμε πως πρέπει να δημοσιευτεί. Διαφορετικά δεν υπάρχει. Για να πείσουμε το παιδί μας πως το αγαπούμε, πρέπει να του ευχηθούμε δημοσίως χρόνια πολλά. Για να να επιβεβαιωθεί ο ανθεκτικός γάμος μας οφείλουμε να ανεβάσουμε φωτογραφίες της επετείου μας κλπ.

Ο νευρωτικός αυτός καταπέλτης της δημοσιοποίησης των προσωπικών στιγμών μας -που έτσι βέβαια παύουν να είναι προσωπικές- δε σταματά όμως εκεί. Διότι πλέον, δημοσιοποιώ σημαίνει υπάρχω κι αν δεν δημοσιοποιώ είμαι ανύπαρκτος -κι εγώ και η ζωή μου. Τη χαρά όμως του να είσαι ανύπαρκτος την έχουν μόνο οι ταπεινοί...

Πόσα βίντεο με επιταφίους από εκκλησίες και μοναστήρια πέρασαν από τις οθόνες μας στην περίοδο του Πάσχα για να πειστούμε πρώτα οι ίδιοι πως ήμασταν κι εμείς εκεί και μετά να πείσουμε και τους άλλους -χωρίς να μας το ζητήσει κανείς; Πόσες κάμερες τρύπωσαν ακόμη και σ' αυτά τα Άγια των Αγίων για να αποτυπωθεί ο ιερέας κρατώντας το δισκοπότηρο και να πιστέψει πως είναι ένας καλός ιερέας κι αυτό που ζει είναι πράγματι μυστήριο; Ας μη σπαταλήσουμε όμως άλλες λέξεις για άλλα παραδείγματα...

Είναι σαφές, θαρρώ, πως μοιραζόμαστε ό,τι δεν ζούμε με όλους όσους αρνούνται να ζήσουν. Η ζωή μας όμως όχι μόνο δεν επιβεβαιώνει έτσι την ύπαρξή της αλλά αντίθετα, ευτελίζεται όσο την σκορπούμε αδιακρίτως και φτηναίνει σαν φεϊβολάν διαφημιστικής εταιρείας που μοιράζονται δωρεάν ακριβώς επειδή δεν αξίζουν τίποτα...

Τι εννοούσε άραγε ο Γιώργος Χειμωνάς όταν έγραφε:

"Κανείς να μη μάθει πώς ζήσαμε, 

κανείς να μην ξέρει από πού ερχόμαστε

και, προπαντός,

κανείς να μη μάθει ποτέ πώς πεθάναμε". 

  

Ο μεγάλος ανατροπεύς ΤΟΥ ΧΑΡΙΔΗΜΟΥ Κ. ΤΣΟΥΚΑ*

Ο μεγάλος ανατροπεύς

Αν και γενικά δεν έχω καλή μνήμη, αυτή την ομιλία τη θυμάμαι ακόμα. Ανακαλώ και τον ακριβή τίτλο της:

«Ακίνδυνος και επικίνδυνος Χριστός».

Η κεντρική ιδέα της σώζεται μέσα μου σα φλόγα που σιγοκαίει. [...]

Δεν είχα σκεφτεί, μέχρι τότε, τη διάκριση μεταξύ «ακίνδυνου» και «επικίνδυνου» Χριστού. Έκτοτε, δεν μπορώ να τη βγάλω από το μυαλό μου. Δεν είμαι θεολόγος ή φιλόσοφος, αλλά, για να παραφράσω ελαφρώς τον Βίτγκενστάϊν, δεν μπορώ να αποφύγω να προσεγγίζω τη ζωή θεολογικά-φιλοσοφικά[...]

Ο ακίνδυνος Χριστός είναι το ψυχολογικό καρύκευμα της τακτοποιημένης ζωής. Αυτός ο Χριστός είναι ιδεολογικό συμπλήρωμα πνευματικής διατροφής, μια άνωθεν εξουσία για την ηθική νομιμοποίηση επίγειων εξουσιών, μιντιακή κατασκευή για μαζική κατανάλωση «αγάπης», ηθικό προκάλυμμα της

υπολογιστικής ζωής. Ο χριστιανισμός που αντιστοιχεί στον ακίνδυνο Χριστό είναι κρατική θρησκεία, ευσεβιστική πρακτική, ιδεολογικό στήριγμα των εξουσιαστών, εξαργυρώσιμη μετά θάνατον επιταγή, πυλώνας της ιδεολογίας «πατρίς,θρησκεία, οικογένεια, συμφέροντα», και συμβολικώς απονεκρωμένα έθιμα. Ένα πράγμα δεν είναι: πυξίδα αυθεντικής ζωής.

Ο επικίνδυνος Χριστός είναι ανατρεπτικός. Απαιτεί εξουθενωτική αφοσίωση. Ζητά η σχέση μας μαζί Του να είναι τέτοια που να μας προσδιορίζει εσαεί («μείνατε εν εμοί», Ιω. ιε ́, 4). Η διαρκής μαθητεία κοντά Του συνιστά δια βίου εκπαίδευση, παρατηρεί ο Ρόουαν Γουίλιαμς, πρώην Αρχιεπίσκοπος της Αγγλικανικής Εκκλησίας.

Ο μαθητής βρίσκεται διαρκώς σε εγρήγορση: τελεί εν αναμονή του έκτακτου – ασυνήθιστου - και πρέπει να είναι έτοιμος γι αυτό. Η διαρκής μαθητεία τον μεταμορφώνειεσωτερικά. Η εγρήγορσή του τον κάνει να ρωτά διαρκώς: τι μου προσφέρει ο Χριστός μέσα από τον συνάνθρωπό μου;

Να ακολουθείς τον Ιησού σημαίνει να συναναστρέφεσαι αυτούς που ίδιος προτιμά: τους αδύναμους, του αποκλεισμένους, τους περιφρονημένους. Τον πρόσφυγα που εκλιπαρεί τη βοήθειά σου, τα ανθρώπινα «σκουπίδια» που οι πολλοί αποστρέφονται, τον «περίεργο» Άλλο που ζητά την αποδοχή σου. Σε αυτούς δίνεις ακόμη κι όταν σε προδίδουν, όπως ο Επίσκοπος Μυριήλ χαρίζει στον Γιάννη Αγιάννη τα κηροπήγια που του είχε κλέψει, χωρίς να περιμένεις ανταπόδοση – «ουκ έχουσι ανταποδούναι σοι» (Λκ. ιδ ́

14). Μαθαίνεις να αγαπάς τον πλησίον, ακόμη και τον εχθρό, μη ανταποδοτικά, δηλαδή αυθυπερβατικά. Δεν μπορώ να σκεφθώ κάτι πιο ανατρεπτικό. Η διαρκής υπέρβαση του εγώ χάριν του Άλλου ξεβολεύει - ανασκάπτει διαρκώς την ύπαρξη. Δεν μπορείς να πεις ‘‘δώσαμε, δώσαμε’’, ‘‘δεν χωράμε άλλους πρόσφυγες’’,‘‘είναι ευθύνη άλλων’’, ‘‘χτύπα τη διπλανή πόρτα’’, ‘‘έκανα ό,τι έπρεπε’’. Δεν μπορείς να κλειστείς στην εγωτική αυτάρκειά σου. «Υπάρχω άρα οφείλω», γράφει ο Στέλιος Ράμφος. Αυτή η οφειλή είναι υπαρξιακή: μετέχοντας στο δώρο της ζωής, έχω, άνευ όρων και προϋποθέσεων, ευθύνη για τον συνάνθρωπό μου και την κτίση. Ακόμα κι αν τηρώ τις χριστιανικές εντολές, δεν έχω εκπληρώσει την οφειλή μου. Οι εντολές δεν παύει να είναι λεκτικά σχήματα που με καθοδηγούν, αλλά η εκτέλεσή τους δεν εξαντλεί την ηθική ευθύνη μου απέναντι στον Άλλο. Θα την εξαντλούσαν, αν ήμουν ρομπότ ή αλγόριθμος, όχι ένσαρκο, έλλογο ον.

Οι ηθικοί κώδικες μού υποδεικνύουν κατεύθυνση, αλλά η δράση θα είναι δική μου, εν τόπω και χρόνω. Εγώ πρέπει να κάνω κάθε φορά το άλμα, να νοιώσω τον τρόμο της αβεβαιότητας, να στροβιλιστώ στο κενό, να διακινδυνεύσω. Για να το κάνω όπως ο επιδέξιος ακροβάτης, πρέπει η διαρκής μαθητεία μου στο Δάσκαλο να με έχει προετοιμάσει: να πασχίζω για την αλλοκεντρική εγρήγορση και ευαισθησία, να επιδιώκω διαρκώς την πνευματική μου ανακαίνιση.

Ο Χριστός είναι ακίνδυνος όταν ανοίγουμε το σπίτι μας μόνο σε αυτούς που επιλέγουμε. Γίνεται επικίνδυνος όταν πρέπει να κάνουμε χώρο για τον απρόσκλητο επισκέπτη.

Προσευχόμαστε να έλθει ο Χριστός κοντά μας, αλλά, όταν ξαφνικά έλθει – ξένος, ταλαιπωρημένος και καταφρονημένος-, τότε είμαστε έτοιμοι να τον υποδεχθούμε;

ΤΟΥ ΧΑΡΙΔΗΜΟΥ Κ. ΤΣΟΥΚΑ*

*Καθηγητής στην Έδρα Columbia Ship Management και Κοσμήτορας της Σχολής Μεταπτυχιακών Σπουδών, στο Πανεπιστήμιο Κύπρου

*Μας το έστειλε ο π.Βασίλειος Χριστοδούλου

Πεινασμένος και διψασμένος για δικαιοσύνη.

Στις 15 Νοεμβρίου για τους πιστούς ξεκινά η πορεία προς τα Χριστούγεννα. Κι επειδή "πορεία προς" σημαίνει πως δεν είσαι φτασμένος, αλλά κινείσαι προς τον αγαπημένο σου, γλέντι δεν θα κάνεις μέχρι να σμίξετε. Άρα, μέχρι τότε νηστεία!

Και κάτι ακόμη, που κάνει τη νηστεία εξαιρετικά επίκαιρη σήμερα (πνευματικά και κοινωνικά και πολιτικά, ή μάλλον: πνευματικά και γι' αυτό και κοινωνικά και πολιτικά):

«Νηστεία είναι η τέχνη να πεινάς και να διψάς. Η πείνα και η δίψα είναι πάντα τα σημάδια ότι μια ζώσα ύπαρξη έχει αρχίσει να φθείρεται και δεν θα επιβιώσει αν δεν λάβει απ’ έξω ενίσχυση υπό τη μορφή της τροφής. Στη χριστιανική οπτική, όμως, η πείνα και η δίψα θα μεταμορφωθούν σε αναζήτηση του ουσιώδους για τους ανθρώπους, δηλαδή της τροφής που δεν χάνεται (Ιω. 6:27).

Το Ευαγγέλιο λέει ότι ο Χριστός ήρθε αντιμέτωπος με τον διάβολο στην έρημο αφού πρώτα πείνασε (Ματθ. 4:2-3, Λουκ. 4:2-3). Ήταν ένας πεινασμένος και διψασμένος Θεάνθρωπος αυτός που έδειξε μια νέα έξοδο από τους τρεις μείζονες θρησκευτικοπολιτικούς πειρασμούς του ανθρώπου: το θαύμα που σκλαβώνει την ελευθερία, το μυστήριο της αυτοεπιβεβαίωσης και την εξουσία που υποτάσσει. Το να είσαι Χριστιανός συμπίπτει με το να πεινάς και να διψάς, δηλαδή με το να είσαι μια ανολοκλήρωτη ύπαρξη, μια ύπαρξη εν τω γίγνεσθαι, καθ’ οδόν μέχρι να στηθεί το τελικό συμπόσιο, σε εμπόλεμη κατάσταση μέχρι την Ανάσταση, πεινασμένος και διψασμένος για δικαιοσύνη. Αν δεν είμαστε σε θέση να μαρτυρήσουμε αυτή την προφητική οπτική, ό,τι θα απομείνει από τον χριστιανικό βίο θα είναι μια υπόθεση διαιτολόγων και μαγείρων. Και σε τέτοια περίπτωση, ας τ’ αφήσουμε σ’ αυτούς.

Θανάσης Ν. Παπαθανασίου

* Μας το έστειλε ο π. Βασίλειος Χριστοδούλου

Φτου, ξελευθερία!

 Ξημέρωσε Τρίτη 29 του Δεκέμβρη

Είμαστε καιρό τώρα σε κατ’ οίκον εγκλεισμό που όμως ανοίγει τα τρίσβαθα της καρδιάς μας και τα θωρούμε έκπληκτοι κι ανήμποροι. Με κλειστές τις αγορές συνειδητοποιούμε σιγά σιγά πόση ζωή σπαταλήσαμε σε λάθος επενδύσεις.

Κλειστές όμως καιρό τώρα και οι εκκλησιές μας. Νηστεεύουμε από την συνήθειά μας, την υποκρισία μας, την επίδειξή μας. Νηστεύουμε από τον ευσεβισμό, τη δημόσια επιβεβαίωση της πίστης μας, την κοινωνική καταξίωση του θρησκεύματός μας. Νηστεύουμε και από τον ίδιο τον Χριστό που οι υπερήφανοι πιστέψαμε πως εμείς πηγαίνουμε σ’ Αυτόν, λησμονώντας πως αν Εκείνος δεν έρθει σ’ εμάς, μάταια κοπιάσζουμε.

Και τώρα επιτέλους, ο Χριστός και οι Άγιοί Του ελευθερώθηκαν από τα δεσμά που εμείς οι ίδιοι τους φορέσαμε. Και κατέβηκαν από τις εικόνες και βγήκαν από τους τέσσερις τοίχους που τους κλείσαμε για να τους προσκυνούμε σαν είδωλα και μάγους. Και πήραν τους δρόμους όλοι αυτοί που πάντα στους δρόμους γύριζαν. Και στάθηκαν έξω απ’ τα σπίτια μας και έκρουσαν την πέτρινη πόρτα της καρδιάς μας. Κι όσοι τους άνοιξαν μεταμόρφωσαν τα σπίτια τους σε κοινόβια μοναστήρια και σε σκήτες. Πόσο κοινόβια και σκήτες εγκαινίασε η. Πανδημία, κανείς δεν μπορεί να καταμετρήσει. 

Κι έτσι αρχίσαμε πάλι απ’ την αρχή σαν μαθητές τς πρώτης τάξης του δημοτικού να συλλαβίζουμε τις προσευχές που είχαμε μάθει παπαγαλία και τις λέγαμε χωρίς νόημα, χωρίς θέρμη, χωρίς συντριβή. Και μάθαμε να μιλούμε με τους αγίους όπως θα μιλούσαμε στους φίλους που τώρα δεν μπορούν να μας επισκεφτούν. Και διδαχθήκαμε απ’ αυτούς πώς να γιορτάζουμε το αόρατο πανηγύρι της παρουσίας και της παρέας τους που μας παρηγορεί αφάνταστα περισσότερο από τα νταούλια και τα βιολιά των παλιών λαϊκών πανηγυριών μας. 

Και ο Χριστός βρίσκοντας γκρεμισμένη την πέτρινη πόρτα μας, στάθηκε δειλά στο κατώφλι σαν ξένος και φτωχός συγγενής μας ξεχασμένος από καιρό, περιμένοντας να τον αναγνωρίσουμε, να τον θυμηθούμε, να ανατρέξουμε στο γενεολογικό μας δέντρο για να τον ανακαλύψουμε στις ρίζες του σαν θαμμένο θησαυρό αραχνιασμένο κι εφτασφραγιστο. Κι εμείς σκύβουμε και ψάχνουμε. Σκύβουμε και σκαλίζουμε τις ρίζες μας. Σκύβουμε κι όλο σκύβουμε και σκύβουμε. Κι όσο σκύβουμε τόσο ξυπνούν οι αρχέγονες μνήμες μας και ταράζονται τα θεμέλια της ύπαρξής μας κι οι τεκτονικές πλάκες της βεβαιότητας, της σκληρότητας, της λησμονιάς θρυματίζονται. Πνιγόμαστε στη σκόνη των λαθών και των αποτυχιών μας. Των αναρίθμητων παρεξηγήσεων που κάναμε για έναν Θεό που κι εμείς σαν τους πλανεμένους σταυρωτές Του τον περιμέναμε σαν βασιλιά, ενώ ήρθε σαν βρέφος θεόφτωχο και παντέρμο σ’ ένα βρωμερό και τρισαθλιο στάβλο. Μα τώρα που είμαστε θεόφτωχοι και παντέρμοι κι εμείς, αναγνωρίζουμε τον Ξένο που στέκει ντροπαλά στο κατώφλι μας. Είναι ένας από μας, κι ένας από μας είναι ο Θεός μας. 

Πέρασε στο φτωχικό μας, Κύριε. Δεν έχουμε τίποτα να σε φιλέψουμε. Δεν έχουμε πουθενά να σε βάλουμε να καθίσεις. Μια καρδιά από άχυρα καμμένα μόνο έχουμε για να σε δεχθεί και δυο στάλες αίμα για να σε δροσίσουμε. Πέρασε μέσα στη σκόνη μας και στα ερείπιά μας, Κύριε. Αν θέλεις ξαναχτίσε μας απ’ την αρχή. Αν δε θέλεις άφησέ μας γκρεμισμένους. Αλλά μη στέκεσαι άλλο στο κρύο και στη λησμονιά. Πέρασε μέσα, Κύριε, και μείνε κοντά μας. Μόνο Εσύ επιτρέπεται σήμερα να περάσεις κι εμείς μόνο Εσένα θέλουμε. Σπλάχνο των σπλάχνων μας, μη μας αρνηθείς.

Το ωραίο και η αλήθεια - Αντρέι Ταρκόφσκι

 Το ωραίο κρύβεται από τα μάτια αυτών που δεν αναζητούν την αλήθεια, αυτών για τους οποίους η αλήθεια «αντενδείκνυται».Αλλά η βαθύτατη έλλειψη πνευματι­κότητας εκείνων πουβλέπουν την τέχνη και την καταδι­κάζουν, το γεγονός ότι δεν είναι πρόθυμοι ούτε έτοιμοι να σκεφτούν το νόημα και τοσκοπό της ύπαρξής τους, συγκαλύπτεται με τηχονδροειδή, υπεραπλουστευτική αναφώνηση: «Δε μ' αρέσει!», «Είναι βαρετό!».

Τί να αντιτάξει κανείς σε κάτι που μοιάζει με φράση τυφλού όταν του μιλήσουν για τοουράνιο τόξο; Απλούστατα ας τοπάρει απόφαση ότι ορισμένοι άνθρωποι παραμένουν αναίσθητοι στον πόνο πουδοκίμασε ο καλλιτέχνης για ναμοιραστεί με τους άλλους την αλήθειά του.

Τί είναι όμως αλήθεια;

Νομίζω ότι από τις πιο θλιβερές πλευρές της εποχής μας είναι η ολοκληρωτική καταστροφή κάθε ενσυνείδη­της αίσθησης του ωραίου στον άνθρωπο. Η σύγχρονη μαζική παιδεία, που έχει στόχο της τον «καταναλωτή», οπολιτισμός των υποκατάστατων σακατεύει την ψυχή των ανθρώπων, ορθώνοντας εμπόδια ανάμεσα στον άνθρωπο και στα κρίσιμα ζητήματα της ύπαρξής του, της πνευμα­τικής του ζωής. Οκαλλιτέχνης όμως δεν μπορεί να μένει κουφός στο κάλεσμα της αλήθειας. Μόνο η αλήθεια κα­θορίζει και οργανώνει τηδημιουργική του θέληση, καθι­στώντας τον ικανό ναμεταδώσει την πίστη του σεάλλους. Καλλιτέχνης χωρίς πίστη είναι σαν ζωγράφος τυ­φλός εκ γενετής.

Αντρέι Ταρκόφσκι

* Μας το έστειλε ο π. Βασίλειος Χριστοδούλου

Η παραγωγική μοναχικότητα - Ηλίας Μαγκλίνης

 Ανακάλυψα τον Τέρι Γουέιτ όταν τον μνημόνευσε σε μια συνέντευξή του ο Αμερικανόςσυγγραφέας Ρίτσαρντ Πάουερς. Ο Γουέιτ έκανε φιλανθρωπικό έργο στον Λίβανο το 1987 όταν αιχμα­λωτίστηκε και κρατήθηκε όμηρος εκεί για πέντε χρόνια.

Ο Πάουερς βρίσκεται σε μια διάλεξη του Γουέιτ σχετικά με την εμπειρία του στη Βηρυτό. Τότε, κάποιος από το κοινό ρωτάει τον Γουέιτ: ποιο θα λέγατε πως ήταν το μεγαλύτερο μάθημα που πήρατε κατά τη διάρκεια αυτών των πέντε χρόνων ομηρίας;

Ο Πάουερς λέει πως το στομάχι του σφίχτηκε και έδωσε μιαν απάντηση μέσα του: να αγαπώ τη ζωή όσο μπορώ και ποτέ ξανά να μην εκλάβω κανέναν άνθρωπο ως δεδο­μένο στη ζωή μου. Η απάντηση του Γουέιτ όμως, λέει ο Πάουερς, ήταν σοκαριστική: «Η ανθρωπότητα σή­μερα», είπε ο Γουέιτ, «έχει χάσει την ικανότητά της να αφήνεται σε μια παραγωγική μοναχικότητα».

Το ερώτημα ήρθε αβίαστα στον δημοσιογράφο που έπαιρνε τη συνέντευξη από τον Πάουερς: «Τι νο­μίζετε πως εννοούσε λέγοντας "πα­ραγωγική"»;

Και ο Πάουερς: «Δεν χρησιμοποι­ούσε τη λέξη αυτή μετους όρους της όψιμηςκαπιταλιστικής κοινωνίας τηςαγοράς. Δεν μιλούσε για τον ορισμό που θα έδινε στην πα­ραγωγικότητα η Τζένεραλ Μότορς. (...) Για μένα, το σχόλιότου νομιμο­ποίησε τη διεργασία της ανάγνωσης και της γραφής.Η ανάγνω­ση είναι η τελευταία κοσμική προ­σευχή. Ακόμα κι αν διαβάζεις σε ένα αεροδρόμιο, φτιάχνεις ένα κουκούλι γύρω σου - εμποδίζεις την εισβο­λή κάθε πληροφορίας και επικοινωνίας, σε τέτοιο βαθμό που είναι σαν να έχειςμεταμορφωθεί σε ον στατικό, παραδομένο στο διαλο­γισμό. Ένα βιβλίο είναι κάτι ολο­κληρωμένο, τελειωμένο, και ό,τι και να κάνεις δεν πρόκειται να του αλλάξεις το περιεχόμενο. Αυτό έρ­χεται σε αντίθεση με την ιδέα που κυριαρχεί στην κοινωνία, ότι πρέ­πει να αλλάξειςτο μέλλον σου, να είσαι μέσα στη δράση, να παίρνεις το πεπρωμένο σου και να το αλλά­ζεις. Το πεπρωμένο μιας γραπτής αφήγησης βρίσκεται επίσηςεκτός χρόνου. Όση ώρα διαβάζεις, βρίσκε­σαι εκτόςχρόνου. Αυτό που είπε ο Γουέιτ δικαιολογεί αυτή την αδικαι­ολόγητη διεργασία στην οποία έχω αφιερώσει τη ζωή μου».

Παραδόξως, αυτή είναι η πιο παρηγορητική κουβέντα που άκουσα εν καιρώ εγκλεισμού. Μετα­τρέπει αυτή την αίσθηση στατικότητας σε άδεια λεωφόρο, στην οποία μπορείς αίφνης να πατήσεις γκάζι.

Ναι... Και θα πρόσθετα, η ανά­γνωση ενίοτε μετακινεί (και αυ­τή) πεπρωμένα και αλλάζει ζωές. Σπάνιο, μα όποτε συμβαίνει είναιόπως  ένας σεισμός μέσα στο αίμα. Λίγοι οι τυχεροί που τον έχουν αι­σθανθεί.

Ηλίας Μαγκλίνης

(δημοσιογράφος)

* Μας το έστειλε ο π. Βασίλειος Χριστοδούλου